Privaatrechtelijke handhaving

Uit Wiki handhaving

De privaatrechtelijke handhaving speelt een aanvullende rol op de bestuursrechtelijke handhaving. Veelal wordt gehandhaafd vanuit het bestuursrecht, maar de gemeente is ook een publiek rechtelijk rechtspersoon. Het privaatrecht biedt de gemeente ook mogelijkheden om te kunnen handhaven. Het gebruik van het privaatrecht wordt ingezet daar waar het publiekrecht te kort schiet.

Privaatrechtelijke handhaving beoogt de pleger van een onrechtmatige daad ertoe te brengen om alsnog te doen wat hij verplicht is te doen of na te laten wat jegens een ander onrechtmatig is. Het gaat daarbij om de bescherming van het individuele belang, bijvoorbeeld voortvloeiend uit een overeenkomst, dan is er sprake van privaatrechtelijke handhaving.

Toepassing

In het algemeen kunnen drie privaatrechtelijke methoden van handhaving worden onderscheiden:

het hanteren van de eigenaarsbevoegdheid;
het gebruik van de privaatrechtelijke overeenkomst (b.v. gronduitgifte voorwaarden, erfpacht, pachtcontract, gedoogovereenkomst);
een actie uit onrechtmatige daad.

De gemeente kan zo bijvoorbeeld wel overtredingen van het bestemmingsplan verbieden in haar hoedanigheid van eigenaar van gronden en opstallen. Privaatrechtelijke handhaving wordt bijvoorbeeld ook toegepast wanneer een gemeentelijke groenstrook illegaal is ingenomen of een onrechtmatige daad is toegepast tegenover de gemeente.

Privaatrecht bestaat voor een deel uit gedragsregels die gehandhaafd worden met klassieke remedies als schadevergoeding, nietigheid, ontbinding en vernietiging. Privaatrechtelijke handhaving verloopt via de burgerrechter. De gemeente kan echter lang niet altijd de privaatrechtelijke weg bewandelen.

Kostenverhaal

Naast publiekrechtelijke mogelijkheden die er bestaan om overheidskosten af te wentelen op burgers (denk aan belastingen e.d.), komt het steeds vaker voor dat overheden op privaatrechtelijke grondslag kosten trachten te verhalen. Men kan dan denken aan het contractueel bedingen van betalingen voor van overheidswege verstrekte diensten, een claim tot vergoeding van op onrechtmatige wijze aan de overheid toegebrachte schade of het vragen van een vergoeding voor de kosten die een overheid maakt omdat zij als zaakwaarnemer is opgetreden.

Het langs privaatrechtelijke weg verhalen van publieke kosten - zoals die van brandweer of politie - roept allerlei vragen op over de reikwijdte van de privaatrechtelijke positie van overheden.

Een belangrijke beperking bij het kostenverhaal is dat het privaatrechtelijk optreden van de overheid moet passen binnen de ruimte die het publiekrecht de overheid laat. Dat kan betekenen dat het op privaatrechtelijke wijze verhalen van overheidskosten een onaanvaardbare doorkruising van publiekrechtelijke bevoegdheden oplevert. In dat geval is het aanwenden van het privaatrecht niet aan de overheid toegestaan. Het lijkt echter dat bij de vordering tot schadevergoeding wegens een onrechtmatige inbreuk op de belangen van de overheid van onaanvaardbare doorkruising vrijwel nooit sprake is.

Voorbeeld Wet Milieubeheer

In de Wet milieubeheer (Wm) is een bepaling opgenomen over kostenverhaal bij verwijdering van afvalstoffen. Artikel 18.17 luidt: “Een overheidslichaam kan, behoudens matiging door een rechter, de te zijnen laste komende kosten van de verwijdering van afvalstoffen ten aanzien waarvan in strijd is gehandeld met het bij of krachtens deze wet bepaalde, verhalen op degene door wiens onrechtmatige daad die kosten zijn veroorzaakt, of degene die anderszins krachtens burgerlijk recht buiten overeenkomst aansprakelijk is voor de gevolgen daarvan”.

Artikel 18.17 geeft dus uitdrukkelijk de mogelijkheid voor de overheid om via het privaatrecht de kosten te verhalen die samenhangen met het verwijderen van afvalstoffen. In de Memorie van Toelichting bij dit artikel staat dat de overheid ten behoeven van een effectieve handhaving gebruik kan maken van het privaatrecht, indien toepassing van het bestuursrecht niet hetzelfde gewenste effect heeft.

Privaatrechtelijk optreden tegen afvalstoffenovertredingen is effectief. De kosten van het opruimen worden aan het bevoegde gezag (vaak gemeente) vergoed. Het bevoegde gezag heeft invloed op het gehele proces.